397
pasayish tendensiyasi hosil bo‘lgan. Korxonada faqatgina qarz
mablag‘lari rentabelligi 3,85 foizga o‘sishi kuzatilgan xolos. Korxona
ma’muriyati rentabellik ko‘rsatkichlarini yaxshilash choralarini ko‘rishi
lozim bo‘ladi. Aks holda korxonaning moliyaviy
holati tang ahvolga
tushib qolishi mumkin.
Daromadlilik yoki balans aktivining xarajatliligi; xususiy va qarz
kapitali; sof aktiv,
investitsiya, sotish, xarajat va boshqa ko‘rsatkich-
lardan foydalanishni umumlashtiruvchi sifat ko‘rsatkichlari daromad,
xarajat va moliyaviy natijalarga asoslangan holda hisob-kitob ishlari
amalga oshiriladi. Yuqorida nomlari keltirilgan daromadlilik (d) ko‘rsat-
kichlarini hisoblash uchun jami daromad summalari, umumiy aktiv
qiymati, sof aktiv, xususiy kapital va qarz kapitaliga nisbatan aniqlanadi.
Daromad
‘
;
‘
аktiv
Davr bo yicha jami daromad
d
Bаlans aktivlarining o rtacha qiymati
А
=
=
å
Daromad
‘
;
‘
sa
Davr bo yicha jami daromad
d
Sof aktivning o rtacha qiymati
SA
=
=
å
Daromad
‘
d
;
‘
xk
Davr bo yicha jami daromad
Хususiy kapitalning o rtacha qiymati
XK
=
=
å
Daromad
‘
.
‘
kk
Davr bo yicha jami daromad
d
Qarz kapitalning o rtacha qiymati
KK
=
=
å
Daromadlilik ko‘rsatkichlarini sotish hajmining har so‘miga, ishlab
chiqarish
tannarxiga
hamda
daromadlilikni
umumlashtiruvchi
ko‘rsatkich –korxonaning jami daromadlarini, uning xarajatlariga nisbat
ko‘rinishida ham aniqlash mumkin.
‘
.
‘
daromad
Davr bo yicha daromad
d
Davr bo yicha xarajat
=
å
å
Jami daromad summasining jami xarajatdan yuqori bo‘lishi
korxonaning sof foydasini ifodalaydi.
R sof foyda = Σ Daromad – Σ Xarajat.
Bu ko‘rsatkichlarni aksi bo‘yicha ham hisob-kitob
ishlarini amalga
oshirish tavsiya etiladi.
398
‘
.
‘
хаrаjаt
Davr bo yicha xarajat
d
Davr bo yicha daromad
=
å
å
Jami xarajatlarni jami daromaddan yuqori bo‘lishi korxona faoliya-
tini zarar bilan yakunlaganligini ifodalaydi. Daromadlilikning umumiy
ko‘rsatkichlari qatori korxona daromadi va xarajatlari bo‘yicha yakka
koeffitsiyentlarini ham aniqlash maqsadga muvofiqdir.
– sotishdan ko‘rilgan daromadning jami daromaddagi ulushi:
‘
‘
;
daromad
Davr bo yicha sotishdan ko rilgan daromad
d
Korxonaning jami daromadi
=
å
– sotilgan mahsulot tannarxini jami xarajatdagi ulushi:
;
хarajat
Sotilgan mahsulot tannarxi
d
Korxonaning jami xarajati
=
å
– jami to‘liq xarajatni sotishdan kelgan tushumdagi ulushi:
Sotishdan kelgan tushumning har so‘miga to‘g‘ri keladigan xarajat
.
Sotilgan mahsulot tannarxi
Sotishdan kelgan tushum
=
Daromadlar moliyaviy hisobotlarni tayyorlash va taqdim etishning
konseptual asosiga va «Asosiy xo‘jalik faoliyatidan olinadigan daromad-
lar» nomli 2-son
BHMSda belgilanishicha, hisobot davri mobaynida
aktivlarning ko‘payishi yoki majburiyatlarining qisqarishi ko‘rinishida
iqtisodiy foydaning ko‘payishidir,
ular o‘z kapitalining ko‘payishiga